In elke editie van ons online magazine Voor elkaar geven wij antwoord op een veel gestelde vraag. Dit keer:
Hoe pakken wij intimiteit weer op?
‘Nu ik aan het herstellen ben van kanker, lijken intimiteit en seks iets uit een vorig leven. Ik merk dat ik er behoefte aan heb, maar ben ook zo moe. Ook werkt mijn lijf niet meer zoals vroeger en heb ik moeite met de littekens op mijn buik. Kortom: waar te beginnen?’
Fieneke Brons is relatie- en gezinstherapeut bij het Helen Dowling Instituut, dat mensen met kanker en hun naasten helpt omgaan met de ziekte.
‘Ik zie veel mensen na de behandelingen worstelen met intimiteit. Het is vaak dubbel: juist na alles wat je hebt meegemaakt, kun je behoefte hebben aan nabijheid en contact. Tegelijkertijd kun je vervreemd zijn van je lichaam, door de medische behandelingen en doordat er tijdens dat traject zoveel mensen aan je lichaam hebben gezeten. Dan is het moeilijk om ineens weer te genieten van je lichaam en van intimiteit. Verder kan het zijn dat jij en je partner elkaar door alle gebeurtenissen en (ieder zijn eigen) zorgen een beetje kwijt zijn geraakt qua ruimte op dat vlak.
Verwerkingstijd
Het vraagt verwerkingstijd om je veranderde lichaam weer ‘van jou’ te laten worden. Het is een proces waarin je rouwt over wat er aan je lijf is verloren gegaan aan vitaliteit, aan schoonheid, aan mogelijkheden. Ook moet je je opnieuw verhouden tot je lichaam, er eerst zélf weer naar kunnen kijken, het durven voelen, de schade en fysieke gevolgen onderkennen en aanvaarden. Als je daarin stappen hebt gemaakt, kun je weer leren genieten met je lijf.
Opwindend?
‘Maar hoe kan mijn partner ‘dit’ ooit opwindend vinden?’ hoor ik cliënten soms zeggen. De zichtbare sporen op je lichaam en het gevoel verminkt te zijn, kunnen kwetsbare gevoelens oproepen zoals angst, onzekerheid, schaamte of zelfafwijzing. Als je een goede relatie met je partner hebt, kan het helpen om hierover met elkaar te praten. Dat is spannend, en daarom kun je dit gesprek het best inplannen om er ruimte voor te nemen – het juiste moment komt niet vanzelf. Juist vanuit de veiligheid (en met kleren aan) deze kwetsbare gevoelens delen, geeft vaak ruimte. Wellicht stelt je partner je gerust en lucht dit je op. Maar het is ook invoelbaar dat je partner net als jij een gemis ervaart aan wat er aan jouw lichaam verloren is gegaan. Dat is wellicht pijnlijk om te horen. Het helpt enorm als jullie daar samen naar kunnen kijken als iets wat jullie allebei missen. Hier open over durven zijn en er samen om mogen rouwen is een eerste stap in een hernieuwde intimiteit die jullie kunnen ontwikkelen.
Opnieuw uitvinden
Heb je last van fysieke beperkingen zoals erectiestoornissen, vaginale droogte of (chronische) pijnklachten als gevolg van behandelingen? Of draag je een stomazakje op je buik of een medisch apparaat aan je lichaam? Dat kan behoorlijk belemmerend zijn in bed. Als stel sta je dan voor de opgave om intimiteit en seks op een andere manier vorm te geven.
Dat is iets wat je moet leren. Veel stellen hebben een basispatroon in hun seksleven, waarop misschien wat wordt gevarieerd. Ik noem dat van ‘A tot Z-seks’, waarin een vaste volgorde wordt afgewerkt. Vaak komt dat neer op ‘ernaast, erop, erin, het hoogtepunt bereiken en eraf’, zoals de bekende seksuoloog Ellen Laan het ooit gekscherend zei.
Ladekast
Nu is dat patroon door bijvoorbeeld bestralings- of zenuwschade niet meer mogelijk. Hoe kun je dan weer van elkaar genieten, zonder dat alle handelingen in één rechte lijn naar het hoogtepunt leiden? Het helpt om intimiteit en seks te zien als een ladekast met allerlei kleine laatjes waaruit je samen één of een paar fijne dingen kan pakken. Denk aan samen douchen, elkaar masseren, knuffelen, een intensere kus, elkaars handen vasthouden, elkaar zien/echt aankijken. Of wel echt seksuele handelingen maar op een speelsere manier, niet meer zo gericht op het bereiken van een hoogtepunt. Laat plezier en contact het uitgangspunt zijn. Meer samen dwalen in een plezierige ontmoeting, levert vaak een heel nieuwe beleving op.
Plannen
Het is waar dat seks vanwege fysieke beperkingen vaak ingepland moet worden. Maar als jullie besluiten dat intimiteit een terrein is dat jullie willen terug winnen in jullie relatie, is dit de moeite zeker waard. Ik hoor van stellen terug dat de geplande intimiteit net zo fijn kan zijn als de vroegere spontane momenten.
Deze nieuwe manier vraagt dus wel een omschakelproces. Rouw over het verloren gegane en bewust samen zoeken naar nieuwe wegen, heeft tijd en aandacht nodig. Geef jezelf daarvoor toestemming en ruimte.’
Hulp nodig?
Komen jullie er niet uit samen of blijft de intimiteit moeizaam verlopen? Het vraagt moed om hulp te vragen over zoiets kwetsbaars en persoonlijks, maar na wat jullie hebben doorgemaakt is het niet vreemd dat jullie ondersteuning kunnen gebruiken. Een seksuoloog kan jullie verder helpen.
Expert: Fieneke Brons, Systeemtherapeut
Helen Dowling Instituut
Het Helen Dowling Instituut is er voor mensen met kanker en hun naasten. Ze bieden individuele gesprekken, groepsgesprekken en andere bijeenkomsten. Ook is er begeleiding voor gezinnen met kinderen.
